Ebola-uitbraak treft kinderen onevenredig hard, maar zij blijven onderbelicht in de respons
Kinderen betalen een bijzonder hoge prijs in de huidig ebola-uitbraak in het noordoosten van de Democratische Republiek Congo (DRC). Ze lopen niet alleen een groter risico om aan de ziekte te overlijden dan volwassenen, maar maken ook een opvallend groot deel uit van de besmettingen. Volgens Epicentre, het epidemiologisch onderzoekscentrum van Artsen Zonder Grenzen (AZG), is bijna één op de vier bevestigde ebolapatiënten in Noord-Kivu een kind. AZG roept op om de specifieke noden van kinderen centraal te stellen in zowel de medische hulpverlening als het onderzoek naar nieuwe behandelingen en vaccins.
Hoewel ebola voor alle leeftijdsgroepen levensbedreigend blijft, zijn vooral jonge kinderen bijzonder kwetsbaar. In Noord-Kivu is 24 procent van de bevestigde gevallen jonger dan vijf jaar, tegenover 13 procent in Ituri. Bij kinderen jonger dan één jaar gaat het om 13 procent van alle besmettingen, tegenover 6 procent in Ituri. In het Ebola Treatment Center (ETC) van AZG in Butembo, Noord-Kivu, overleden tussen juni en september 2026 alleen al 24 van de 30 opgenomen kinderen aan het Bundibugyo-virus. De meeste van hen waren jonger dan vijf jaar.
De snelle verspreiding van het virus in de gemeenschap en de beperkte toegang tot gespecialiseerde zorg dragen bij aan deze hoge sterftecijfers. “Een bijkomend maar schrijnend probleem is dat eerstelijnsgezondheidscentra vaak niet beschikken over de gespecialiseerde expertise, apparatuur en maatregelen voor infectiepreventie en -bestrijding die nodig zijn om verdachte gevallen te identificeren en veilig te behandelen”, legt Stéphanie Hoffmann, projectcoördinator voor Artsen Zonder Grenzen in Butembo, uit. “De meeste kinderen die deze zomer in ons ETC in Butembo werden opgenomen, waren in de dagen of weken voor hun opname al opgenomen in verschillende zorginstellingen voor andere aandoeningen. Hun familieleden hadden zelf geen ebola, en het is zeer waarschijnlijk dat deze kinderen de ziekte binnen zorginstellingen hebben opgelopen.”
Het is dan ook cruciaal om infectiepreventie en -controle in gezondheidsinstellingen te versterken, voldoende beschermingsmateriaal beschikbaar te maken en zorgverleners in niet-ebola-gezondheidscentra in risicogebieden beter op te leiden. Zo kunnen essentiële gezondheidsdiensten blijven functioneren en kan zorggerelateerde overdracht voorkomen worden.
Medische, maar ook menselijke zorg
Een opname in een ebolabehandelcentrum is voor kinderen bijzonder ingrijpend. Jonge patiënten begrijpen vaak niet wat er gebeurt en zijn afhankelijk van volwassenen voor hun basisbehoeften. Daarom richt AZG observatieruimtes voor ouders in en zet de organisatie speciaal opgeleide verzorgers in die dagelijks emotionele steun en praktische hulp bieden aan opgenomen kinderen. Deze verzorgers hebben uiteenlopende achtergronden, waaronder, maar niet beperkt tot, ebola-overlevenden. In het Kitatumba Ebola Treatment Center in Butembo ondersteunen momenteel dertien verzorgers de jonge patiënten. Hoewel deze aanpak de moeilijke omstandigheden niet wegneemt, biedt ze kinderen broodnodig menselijk contact en emotionele steun tijdens hun behandeling.
Kinderen mogen niet langer achteraan aansluiten
“Naast de enorme uitdagingen bij de zorg voor jonge patiënten, kampen medische instellingen met een gebrek aan doseringsrichtlijnen voor kinderen en een beperkte beschikbaarheid van kindvriendelijke formuleringen van experimentele geneesmiddelen. Medische zorg, operationele planning en onderzoek moeten veel sterker vertrekken vanuit de specifieke behoeften van kinderen”, aldus dr. Guyguy Manangama, epidemioloog en adjunct-directeur operaties bij Artsen Zonder Grenzen.
Ook als het gaat om toegang tot innovatieve medische hulpmiddelen, blijven kinderen meestal achter. Van oudsher worden ze vaak uitgesloten van klinisch onderzoek of pas na aanzienlijke vertragingen erbij betrokken, waardoor gevaarlijke hiaten ontstaan in de wetenschappelijke onderbouwing en de toegang tot potentieel levensreddende behandelingen.
"Behandelingen, vaccins en andere preventieve middelen moeten vanaf het begin van het onderzoek worden geëvalueerd voor gebruik bij kinderen en zonder vertraging toegankelijk worden. Echter, in de huidige uitbraak worden kinderen nog steeds achtergelaten, met zeer beperkte toegang tot vaccinatieproeven, -campagnes en de nieuwste therapeutische innovaties, ondanks het feit dat zij een aanzienlijke ziektelast dragen. Kinderen kunnen niet blijven wachten op gegevens die bij volwassenen zijn verzameld voordat de zorg en preventie van ebola ook voor hen vooruitgaat”, voegde dr. Guyguy Manangama toe.
AZG roept nationale autoriteiten, onderzoeksinstellingen, farmaceutische bedrijven en internationale financiers op om van de opname van kinderen in lopend en toekomstig onderzoek naar het Bundibugyo-virus een prioriteit te maken. Toegang tot nieuwe vaccins en behandelingen is essentieel om vermijdbare sterfgevallen te voorkomen en de vooruitzichten van een van de meest kwetsbare groepen te verbeteren.
De impact reikt verder dan ebola
De gevolgen van de uitbraak beperken zich niet tot ebola alleen. Wanneer gezondheidsdiensten verstoord raken, nemen ook de risico’s die gepaard gaan met ondervoeding, door vaccinatie te voorkomen ziekten en andere veelvoorkomende kinderziekten snel toe. Daarom moeten routinematige vaccinaties, voedingsprogramma's en toegang tot eerstelijnszorg een integraal onderdeel vormen van de respons op de uitbraak, benadrukt AZG.
Noot voor de redactie:
Behandeling: In een lopend onderzoek, EBO-PEP, wordt een oraal antiviraal geneesmiddel, obeldesivir, geëvalueerd om ebola-infectie te voorkomen na blootstelling met een hoog risico. Als de behandeling effectief blijkt, zou deze een praktische manier kunnen bieden om mensen te beschermen die recent in contact zijn geweest met een ebolapatiënt. Hoewel de proef naar verwachting de deelnamevoorwaarden zal uitbreiden naar sommige kinderen, blijven kinderen met een gewicht van minder dan 20 kilogram uitgesloten omdat er nog geen geschikte pediatrische formulering beschikbaar is.
Voor de jongste kinderen bestaat het huidige alternatief uit een 10-daagse kuur met intraveneuze behandeling, een aanpak die bijzonder moeilijk te implementeren is in uitbraaksituaties en die vooral voor jonge patiënten en hun verzorgers een grote uitdaging kan vormen. Meer informatie hier: Een dringende kans om kinderen toegang te garanderen tot onderzoeken naar orale post-expositieprofylaxe voor de Bundibugyo-virusziekte - The Lancet Child & Adolescent Health
Vaccinatie: Hoewel de resultaten van lopende onderzoeken naar vaccins die specifiek voor het Bundibugyo-virus zijn ontwikkeld, pas over enkele maanden worden verwacht, is ERVEBO® een direct beschikbare optie. Het veiligheidsprofiel ervan is goed vastgesteld, het is goedgekeurd voor gebruik bij kinderen van één jaar en ouder, en de gezondheidsautoriteiten in de DRC hebben uitgebreide ervaring met de inzet ervan tijdens uitbraken. Uit nieuw bewijs blijkt ook dat het enige bescherming kan bieden tegen het Bundibugyo-virus, hoewel de mate van bescherming nog moet worden verduidelijkt. In gebieden met een hoog risico op ebola-overdracht zou het vaccineren van contacten van bevestigde gevallen, waaronder kinderen ouder dan één jaar, kunnen helpen ernstige ziekte te voorkomen en levens te redden.
Steven De Bondt